Hà Nội hiện qua sông Hồng chủ yếu bằng các cầu Thăng Long, Nhật Tân, Long Biên, Chương Dương, Vĩnh Tuy và Thanh Trì; theo thông tin công bố trong những năm gần đây, thành phố đang triển khai thêm nhiều cầu mới, trong đó cầu Tứ Liên và cầu Trần Hưng Đạo được nhắc nhiều nhất. Các cầu này nhằm nối khu trung tâm với phía bắc và phía đông sông Hồng, nơi thành phố định hướng phát triển đô thị.
Mỗi cây cầu qua sông lớn là một dự án riêng với vốn, chủ đầu tư và tiến độ riêng. Bài này nhìn vào vai trò của từng cầu được nhắc tới, nó giải toả cho cây cầu nào đang quá tải, khu vực hai đầu cầu sẽ thay đổi ra sao và cách theo dõi thông tin cho đúng.
Vì sao Hà Nội cần thêm cầu qua sông Hồng
Sông Hồng chia Hà Nội thành hai phần: khu trung tâm lịch sử, các quận nội đô ở bờ nam và tây, còn bờ bắc, bờ đông là khu vực Long Biên, Gia Lâm, Đông Anh và xa hơn. Dân số bờ bắc tăng nhanh, nhiều khu đô thị mới, khu công nghiệp hình thành, nhưng số cầu nối hai bờ vẫn ít so với nhu cầu đi lại.
Hệ quả là các cầu hiện có đều đông vào giờ cao điểm. Cầu Chương Dương và Long Biên nối thẳng vào khu phố cổ nên luôn chật; cầu Vĩnh Tuy, Thanh Trì gánh dòng xe từ phía đông nam; cầu Nhật Tân và Thăng Long phục vụ hướng sân bay Nội Bài. Mỗi khi một cây cầu phải sửa chữa, các cầu còn lại bị dồn thêm xe.
Theo quy hoạch giao thông Thủ đô, số cầu qua sông Hồng được định hướng tăng lên đáng kể trong các thập kỷ tới. Việc chọn làm trước cầu nào phụ thuộc vào nhu cầu đi lại, khả năng giải phóng mặt bằng và vốn. Trong giai đoạn gần đây, Tứ Liên và Trần Hưng Đạo là hai cái tên được thành phố ưu tiên.
Mỗi cây cầu hiện có đang gánh dòng xe nào
Để hiểu vì sao cầu mới được đặt ở những vị trí đó, cần nhìn vào vai trò của các cầu sẵn có. Cầu Long Biên, cây cầu sắt lâu đời nhất, nay chỉ dành cho đường sắt, xe máy, xe đạp và người đi bộ; nó là một di sản đô thị nhiều hơn là một trục giao thông lớn. Cầu Chương Dương ngay bên cạnh gánh phần lớn dòng xe từ Long Biên, Gia Lâm vào phố cổ và các phố trung tâm.
Cầu Vĩnh Tuy ở phía nam trung tâm nối với khu vực Long Biên phía đông nam, nơi có nhiều khu đô thị mới. Cầu Thanh Trì xa hơn nằm trên Vành đai 3, nhận xe từ phía nam và hướng đi Hải Phòng. Ở phía bắc, cầu Nhật Tân và cầu Thăng Long nối khu trung tâm và phía tây với Đông Anh, sân bay Nội Bài.
Nhìn trên mặt bằng, khoảng giữa cầu Nhật Tân và cầu Long Biên, tức đoạn sông chạy dọc khu Tây Hồ, Ba Đình, Hoàn Kiếm, là nơi cư dân hai bờ phải đi vòng xa nhất. Cầu Tứ Liên và cầu Trần Hưng Đạo nằm đúng vào khoảng trống này. Đó là logic chung của việc chọn vị trí: chèn cầu mới vào chỗ các cầu hiện có cách nhau xa và cùng phục vụ một hướng đi lại đông.
Các cầu được nhắc tới và vai trò theo thông tin công bố
Bảng dưới tóm tắt vai trò ở mức nguyên tắc. Quy mô, tổng vốn và mốc hoàn thành không nêu ở đây vì có thể được điều chỉnh; khi cần, bạn tra thông báo của UBND thành phố Hà Nội.
| Cầu | Nối khu vực nào | Kỳ vọng |
|---|---|---|
| Cầu Tứ Liên | Khu vực Tây Hồ ở bờ nam với Đông Anh ở bờ bắc | Mở thêm hướng từ trung tâm lên phía bắc, chia tải cho cầu Nhật Tân, Long Biên |
| Cầu Trần Hưng Đạo | Khu vực Hoàn Kiếm với Long Biên | Chia tải cho cầu Chương Dương, Long Biên ở trục vào trung tâm |
| Cầu Mễ Sở | Phía nam Hà Nội với Hưng Yên, thuộc Vành đai 4 | Phục vụ xe vùng, tránh đi qua nội đô |
| Các cầu khác trong quy hoạch | Như Thượng Cát, Hồng Hà, Ngọc Hồi, Vân Phúc | Hoàn thiện mạng lưới qua sông ở phía tây và phía nam |
Mỗi cầu trên có giai đoạn chuẩn bị, thi công khác nhau. Có cầu đã có công trường, có cầu mới ở bước nghiên cứu. Đọc tin về một cây cầu, bạn nên xem nó đang ở bước nào thay vì gộp tất cả lại như thể sắp cùng hoàn thành.
Hai đầu cầu sẽ thay đổi ra sao
Một cây cầu qua sông lớn trong đô thị không kết thúc ở mố cầu. Hai đầu cầu cần đường dẫn, nút giao, có khi là cầu vượt hoặc hầm để không chặn dòng xe đang chạy dọc đê. Phần đường dẫn này thường kéo theo giải toả nhà ở, cửa hàng sát chân đê, và là phần khó nhất về mặt bằng.
Ở đầu cầu phía trung tâm, như khu vực Hoàn Kiếm với cầu Trần Hưng Đạo, không gian rất chật, mật độ nhà ở cao, nhiều công trình có giá trị lịch sử. Cách bố trí đường dẫn ở đây được cân nhắc để hạn chế ảnh hưởng tới khu phố cũ. Ở đầu cầu phía bắc như Đông Anh, đất còn rộng hơn, nên đường dẫn và nút giao có thể bố trí thoáng hơn, đồng thời tạo trục mới cho khu vực đang đô thị hoá.
Với bãi giữa sông Hồng, nơi có làng xóm, đất canh tác và khu vực trồng hoa, rau, các cầu đi qua sẽ thay đổi cách tiếp cận vốn rất khó khăn trước đây. Việc sử dụng bãi sông lại chịu quy định chặt về thoát lũ, nên không phải cứ có cầu là có thể xây dựng tuỳ ý.
Tác động khu vực: giao thông, dân cư, bãi sông
Giao thông dọc đê trong thời gian thi công. Đường đê là trục đi lại quan trọng ở cả hai bờ. Khi thi công đường dẫn, các đoạn đê có thể bị thu hẹp hoặc phân luồng trong thời gian dài. Người đi làm qua khu vực nên theo dõi thông báo phân luồng của thành phố.
Hộ dân ngoài đê. Nhiều hộ sống ngoài đê, trong bãi sông, có hồ sơ đất phức tạp do lịch sử sử dụng đất lâu đời. Khi bị thu hồi đất cho cầu, việc xác định nguồn gốc đất, mức bồi thường thường mất thời gian. Theo dõi hướng dẫn của phường, xã và tổ chức bồi thường là cách tốt nhất để bảo vệ quyền lợi.
Khu vực bờ bắc. Đông Anh và Long Biên là nơi có nhiều thay đổi nhất khi có thêm cầu. Thời gian vào trung tâm có thể rút ngắn, các khu đô thị đang hình thành có thêm kết nối. Tuy vậy, trường học, bệnh viện, chợ ở khu mới thường phát triển chậm hơn đường sá.
Cảnh quan và di sản. Cầu mới gần khu trung tâm đặt ra câu hỏi về cảnh quan sông Hồng, tầm nhìn từ phố cổ, mối quan hệ với cầu Long Biên. Đây là nội dung được các chuyên gia, cơ quan quản lý thảo luận trong quá trình chọn phương án kiến trúc.
Đọc tin về cầu mới cho tỉnh táo
Các tin về cầu qua sông Hồng thường được dùng trong quảng cáo nhà đất bờ bắc. Một số điểm giúp bạn không đọc sai:
- Phân biệt cầu đã khởi công, cầu đã có chủ trương và cầu mới chỉ có trên quy hoạch dài hạn.
- Một cây cầu chỉ phát huy khi đường dẫn và nút giao hai đầu hoàn thành; cầu chính xong mà đường dẫn chưa xong thì chưa thông được.
- Khoảng cách tới chân cầu không đồng nghĩa với thuận tiện đi lại; đường dẫn có thể đi trên cao, không có lối xuống gần đó.
- Quy hoạch đô thị hai bên sông Hồng có quy định riêng về bãi sông, thoát lũ; đất bãi sông không thể xây dựng như đất trong đê.
- Bảng giá đất của thành phố là căn cứ tính thuế, bồi thường, không phải giá thị trường; trang này không nêu hay dự báo giá.
Mục tiêu của những lưu ý trên là giúp bạn đặt tin tức vào đúng thời điểm của dự án. Từ quy hoạch tới lúc thông xe một cây cầu lớn thường mất nhiều năm.
Một cơ chế khác cũng nên biết: khi nhiều cầu được công bố cùng lúc, tin tức thường gộp lại thành một câu chuyện chung về "bờ bắc cất cánh". Trên thực tế, mỗi cầu phục vụ một hành lang riêng, và tác động lên một khu dân cư cụ thể phụ thuộc vào việc khu đó có nằm trên hành lang của cây cầu nào hay không. Một khu ở Đông Anh gần đầu cầu Tứ Liên sẽ chịu tác động rất khác một khu ở Long Biên gần đầu cầu Trần Hưng Đạo.
Theo dõi tiến độ các cầu qua sông Hồng
Các cầu qua sông Hồng chủ yếu do Hà Nội làm chủ đầu tư, trừ cầu thuộc dự án liên vùng như Vành đai 4:
- Theo dõi thông báo của UBND thành phố Hà Nội và các ban quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông của thành phố cho tiến độ từng cầu.
- Với cầu Mễ Sở và các cầu thuộc dự án liên vùng, xem thêm thông tin của Bộ Xây dựng và Cổng thông tin điện tử Chính phủ.
- Với việc thu hồi đất ở hai đầu cầu, hỏi UBND phường, xã nơi có đất và tổ chức bồi thường.
- Với phân luồng trong thời gian thi công, xem thông báo của sở quản lý giao thông thành phố.
Khi theo dõi, nên ghi lại tên chính thức của cây cầu như trong văn bản của thành phố. Một số cầu từng được gọi bằng tên địa danh hai đầu, tên đường dẫn hoặc tên tạm trong giai đoạn nghiên cứu, nên cùng một dự án có thể xuất hiện dưới vài tên khác nhau trên báo chí.
Theo kế hoạch công bố, các cầu được ưu tiên đều đặt mục tiêu hoàn thành trong những năm tới. Mốc cụ thể nên được đối chiếu với thông báo mới nhất vì tiến độ phụ thuộc nhiều vào mặt bằng ở hai đầu cầu.
Câu hỏi thường gặp
Hà Nội hiện có những cầu nào qua sông Hồng?
Các cầu quen thuộc gồm Thăng Long, Nhật Tân, Long Biên, Chương Dương, Vĩnh Tuy và Thanh Trì, cùng một số cầu ở phía ngoài thành phố. Theo thông tin công bố, Hà Nội đang triển khai thêm nhiều cầu mới để nối hai bờ.
Cầu Tứ Liên nối những khu vực nào?
Theo thông tin công bố, cầu Tứ Liên nối khu vực Tây Hồ ở bờ nam với Đông Anh ở bờ bắc sông Hồng. Cầu được kỳ vọng mở thêm hướng đi từ trung tâm lên phía bắc, chia tải cho các cầu hiện có.
Cầu Trần Hưng Đạo giải toả cho cầu nào?
Cầu Trần Hưng Đạo nối khu vực Hoàn Kiếm với Long Biên, nằm gần cầu Chương Dương và cầu Long Biên. Mục tiêu là chia tải cho trục vào trung tâm vốn đang quá tải ở hai cây cầu này.
Khi nào các cầu mới hoàn thành?
Mỗi cầu có kế hoạch riêng do thành phố công bố. Mốc hoàn thành phụ thuộc vào giải phóng mặt bằng ở hai đầu cầu và tiến độ thi công. Nên xem thông báo mới nhất của UBND thành phố Hà Nội thay vì dựa vào thông tin cũ.
Có cầu mới thì đất bãi sông có được xây dựng không?
Bãi sông Hồng chịu quy định về thoát lũ và quy hoạch đô thị riêng. Có cầu đi qua không làm thay đổi các quy định này. Việc xây dựng trên đất bãi sông phải theo quy hoạch được duyệt và giấy phép của cơ quan có thẩm quyền.
Thi công cầu ảnh hưởng đường đê thế nào?
Đường dẫn và nút giao hai đầu cầu thường phải làm trên hoặc cạnh đường đê, nên có thể phải thu hẹp, phân luồng trong thời gian thi công. Thông báo phân luồng do sở quản lý giao thông thành phố phát hành, nên xem trước khi đi.