Vành đai 3 là tuyến đường vòng thứ ba tính từ trung tâm Hà Nội, có đoạn chạy trên cao ở phía tây và tây nam thành phố, đoạn đường bộ dưới thấp và vượt sông Hồng ở hai đầu bắc, nam bằng cầu Thăng Long và cầu Thanh Trì. Tuyến này được xây dần qua nhiều giai đoạn từ đầu những năm 2000 và nay là một trong những trục đông xe nhất của Thủ đô.
Khác với Vành đai 4 đang làm mới, Vành đai 3 đã có từ lâu và người Hà Nội đi qua mỗi ngày. Câu chuyện của nó là chuyện một tuyến vòng bị đô thị bao kín: thiết kế cho vai trò đón xe vùng ngoại ô, nay nằm giữa thành phố. Bài này nhìn lại các đoạn của tuyến, vì sao áp lực luôn cao và những hạng mục được thành phố công bố để chia tải.
Tuyến vòng gồm những đoạn nào
Vành đai 3 Hà Nội không phải một công trình liền một khối mà là chuỗi đoạn đường, cầu và nút giao được nối lại. Ở phía tây và tây nam, đoạn đường trên cao chạy dọc phía trên trục đường bộ phía dưới, từ khu vực Mai Dịch kéo về phía Pháp Vân, gặp đầu cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ. Ở phía bắc, tuyến nối lên khu vực Nam Thăng Long và cầu Thăng Long vượt sông Hồng. Ở phía nam, tuyến đi qua cầu Thanh Trì để sang bờ bắc sông Hồng.
Phía bờ bắc sông Hồng, tuyến đi qua khu vực Long Biên, Gia Lâm và nối dần lên phía bắc. Một số đoạn ở phía này vẫn được nhắc trong kế hoạch hoàn thiện của thành phố, nên khi nói "Vành đai 3 đã khép kín" cần hiểu là theo mức độ nào: đã có đường đi liên tục, hay đã đạt quy mô thiết kế ở mọi đoạn.
Điểm đặc biệt của Vành đai 3 là có hai tầng ở đoạn phía tây: tầng trên cho xe chạy nhanh, ít điểm ra vào, tầng dưới là đường đô thị có đèn tín hiệu, có nhà cửa hai bên. Hai tầng phục vụ hai kiểu giao thông khác nhau, nhưng lại nối với nhau qua các nhánh lên xuống, nơi thường hay ùn ứ vào giờ cao điểm.
Vành đai 3 nằm ở đâu trong mạng đường vòng của Hà Nội
Theo quy hoạch giao thông của Thủ đô, Hà Nội tổ chức mạng đường theo kiểu các vòng tròn đồng tâm cắt bởi các trục hướng tâm. Vành đai 1 và Vành đai 2 nằm trong khu vực nội đô lịch sử, phục vụ đi lại giữa các quận cũ. Vành đai 2,5 được bổ sung để chia tải cho khu vực giữa. Vành đai 3 nằm ở lớp ngoài của khu đô thị trung tâm, còn Vành đai 4 và xa hơn nữa là Vành đai 5 Vùng Thủ đô thuộc tầm vùng, nối Hà Nội với các tỉnh xung quanh.
Mỗi vòng được thiết kế cho một kiểu chuyến đi. Vòng trong phục vụ chuyến ngắn trong phố, vòng ngoài phục vụ chuyến dài và xe hàng. Vấn đề của Hà Nội, cũng như nhiều đô thị lớn, là các vòng ngoài ra đời chậm hơn tốc độ mở rộng của thành phố. Trong khoảng thời gian Vành đai 4 chưa hoàn thành, Vành đai 3 phải làm cả việc của một tuyến vòng vùng lẫn việc của một trục đô thị.
Hiểu vị trí này giúp bạn đọc đúng các tin về điều chỉnh tổ chức giao thông. Khi thành phố hạn chế một loại xe trên Vành đai 3, thường là vì muốn trả tuyến về đúng vai trò đô thị của nó, đồng thời đẩy dòng xe vùng ra các tuyến ngoài đang dần hình thành.
Vì sao Vành đai 3 luôn đông
Khi Vành đai 3 được hoạch định, phía tây Hà Nội còn nhiều đất nông nghiệp. Trong hai thập kỷ, các khu đô thị mới, tòa nhà văn phòng và trung tâm thương mại mọc lên dọc tuyến. Một tuyến vốn để xe đi vòng tránh trung tâm trở thành trục chính của chính những khu dân cư mới. Xe con đi làm, xe buýt, xe tải giao hàng cùng dồn vào một tuyến.
Lý do thứ hai là vai trò nối các trục hướng tâm. Vành đai 3 gặp Đại lộ Thăng Long, các quốc lộ hướng tây, cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ và cầu Thanh Trì dẫn sang cao tốc Hà Nội – Hải Phòng. Mỗi trục đổ vào vành đai một lượng xe lớn, và nhiều xe quá cảnh trước đây không có lựa chọn nào khác ngoài đi qua Vành đai 3.
Lý do thứ ba là các điểm thắt: nhánh lên xuống đoạn trên cao, nút giao lớn, cầu Thanh Trì và khu vực đầu cao tốc phía nam. Một va chạm nhỏ ở những điểm này có thể làm dòng xe ứ lại hàng km. Người dùng tuyến thường xuyên quen với cảnh đó, và đây chính là lý do thành phố xem Vành đai 4 cùng các cầu mới qua sông Hồng như cách chia tải cho Vành đai 3.
Những hạng mục thường được nhắc khi nói về Vành đai 3
Tên các hạng mục dưới đây đều đã xuất hiện trong thông tin của thành phố; mốc thời gian cụ thể, nếu cần, hãy tra lại thông báo của cơ quan quản lý.
| Hạng mục | Vai trò | Điều người đi đường cảm nhận |
|---|---|---|
| Đoạn trên cao phía tây, tây nam | Cho xe đi nhanh dọc vành đai, tách khỏi giao thông dưới thấp | Nhanh khi thông thoáng, dễ ùn ở nhánh lên xuống |
| Cầu Thăng Long | Vượt sông Hồng ở phía bắc, nối về hướng sân bay Nội Bài | Có thời kỳ sửa chữa mặt cầu làm thay đổi luồng xe |
| Cầu Thanh Trì | Vượt sông Hồng ở phía nam, nối sang bờ bắc và trục đi Hải Phòng | Rất đông vào sáng, chiều và dịp lễ |
| Các nút giao với trục hướng tâm | Nối với Đại lộ Thăng Long, cao tốc phía nam, quốc lộ phía tây | Điểm thắt hay xảy ra ùn ứ |
| Các đoạn phía bờ bắc | Hoàn thiện vòng tuyến ở phía bắc và đông bắc | Thay đổi theo từng đoạn được thành phố đầu tư |
Mỗi hạng mục có thể được sửa chữa, mở rộng hoặc tổ chức lại giao thông theo thời kỳ. Đó là lý do tuyến mà bạn đi quen vài năm trước có thể đổi cách lên xuống, đổi làn, đổi hướng rẽ.
Tác động khu vực: sống và làm ăn dọc một vành đai đã đô thị hoá
Tiếng ồn và bụi. Hai bên đoạn trên cao và đường dưới thấp là nhà ở, văn phòng. Tiếng ồn từ dòng xe liên tục là đặc điểm cố hữu. Các dự án nhà ở mới sát tuyến thường phải tính tới cách âm, cây xanh cách ly, và người mua nhà nên hỏi về điều này thay vì chỉ nhìn vị trí "mặt đường vành đai".
Hàng quán, dịch vụ bên dưới. Đường dưới thấp có nhiều cửa hàng, quán ăn, gara. Khi thành phố tổ chức lại giao thông, như cấm dừng đỗ, đổi hướng, mở thêm dải phân cách, việc làm ăn của các hộ này bị ảnh hưởng trực tiếp. Theo dõi thông báo phân luồng của Sở Xây dựng Hà Nội giúp chủ cửa hàng chủ động hơn.
Khu đô thị mới phía tây. Nhiều khu đô thị hình thành nhờ tuyến này, nhưng chính các khu đó cũng làm tăng lượng xe vào tuyến. Cư dân ở đây thường là người chịu ùn tắc nhiều nhất vào giờ đi làm.
Xe tải và giờ cấm. Vành đai 3 thuộc vùng có quy định giờ cấm tải. Doanh nghiệp vận tải phải sắp xếp chuyến đi theo khung giờ, và khi Vành đai 4 hoàn thành, một phần xe tải dự kiến sẽ chuyển ra tuyến ngoài.
Những gì được kỳ vọng để giảm tải
Theo các thông tin thành phố công bố, giảm tải cho Vành đai 3 không đến từ một dự án duy nhất mà từ nhiều hướng. Hướng thứ nhất là Vành đai 4 Vùng Thủ đô, khi khép vòng sẽ hút bớt dòng xe đi qua vùng. Hướng thứ hai là các cầu mới qua sông Hồng, giúp người đi từ bờ bắc vào trung tâm không phải dồn về một vài cây cầu sẵn có. Hướng thứ ba là đường sắt đô thị, đặc biệt các tuyến chạy song song hoặc cắt qua khu vực phía tây.
Bên cạnh đó là các giải pháp tổ chức giao thông như điều chỉnh nhánh lên xuống, bổ sung camera, xử lý điểm đen, phân làn cho xe tải. Những giải pháp này không tốn nhiều vốn nhưng phụ thuộc vào việc quan sát dòng xe thực tế, nên có thể thay đổi nhiều lần.
Cần lưu ý rằng nhu cầu đi lại ở Hà Nội vẫn tăng theo dân số và số phương tiện. Một tuyến được giảm tải hôm nay có thể đông lại sau vài năm nếu dọc tuyến tiếp tục có thêm khu dân cư mới. Đây là đặc điểm của mọi vành đai đã bị đô thị bao quanh, không riêng Hà Nội.
Đọc tin về Vành đai 3 cho đúng
Vành đai 3 xuất hiện trên tin tức gần như hằng ngày, phần lớn là tin ùn tắc, sửa chữa, phân luồng. Một số điểm giúp bạn không hiểu sai:
- Phân biệt tin sửa chữa định kỳ với tin dự án mới. Sửa mặt cầu, sửa khe co giãn là việc bảo trì, không làm thay đổi quy mô tuyến.
- Khi tin nói "khép kín Vành đai 3", hỏi lại là đoạn nào được hoàn thiện, ở bờ nào của sông Hồng.
- Thông báo phân luồng thường có thời hạn; xem kỹ ngày bắt đầu, ngày kết thúc và giờ áp dụng.
- Các bản đồ nhà đất quảng cáo "sát Vành đai 3" thường không nói rõ là đoạn trên cao hay đường dưới, có lối lên xuống gần đó không.
- Nguồn đáng tin cho phân luồng, sửa chữa là thông báo của Sở Xây dựng Hà Nội và UBND thành phố; nguồn cho các mốc lớn là Cổng thông tin điện tử Chính phủ và Bộ Xây dựng.
Với người đi làm, cách thực tế nhất là theo dõi thông báo phân luồng trước các đợt sửa chữa lớn và dịp lễ, vì đó là lúc tuyến có nhiều thay đổi nhất trong năm.
Câu hỏi thường gặp
Vành đai 3 Hà Nội đi qua những cây cầu nào trên sông Hồng?
Tuyến vượt sông Hồng bằng cầu Thăng Long ở phía bắc và cầu Thanh Trì ở phía nam. Hai cây cầu này nối phần vành đai phía tây, phía nam thành phố với các khu vực ở bờ bắc sông Hồng.
Đoạn trên cao Vành đai 3 có cho xe máy đi không?
Đoạn trên cao được tổ chức cho ô tô chạy nhanh, xe máy đi trên đường bộ phía dưới. Quy định cụ thể về loại xe, tốc độ được thể hiện bằng biển báo và thông báo của cơ quan quản lý, người đi đường nên tuân theo biển tại chỗ.
Vì sao Vành đai 3 hay ùn tắc dù có đoạn trên cao?
Vì tuyến vừa gánh xe nội đô của các khu đô thị mọc lên hai bên, vừa nhận xe từ nhiều trục hướng tâm và xe quá cảnh. Các nhánh lên xuống và nút giao là điểm thắt, chỉ một sự cố nhỏ cũng làm dòng xe ứ lại.
Khi Vành đai 4 hoàn thành, Vành đai 3 có bớt đông không?
Mục tiêu công bố của Vành đai 4 là hút bớt xe quá cảnh khỏi các vành đai trong. Mức giảm thực tế phụ thuộc vào việc Vành đai 4 khép vòng, các nút giao vận hành đầy đủ và nhu cầu đi lại nội đô tiếp tục tăng tới đâu.
Thông tin phân luồng Vành đai 3 xem ở đâu?
Thông báo phân luồng, sửa chữa thường do Sở Xây dựng Hà Nội và UBND thành phố phát hành, được đăng trên cổng thông tin của thành phố và báo chí. Nên xem kỹ thời gian áp dụng và đoạn đường cụ thể trước khi lên lộ trình.
Nhà mặt đường Vành đai 3 có những bất tiện gì cần biết?
Tiếng ồn, bụi, việc tổ chức lại giao thông như cấm dừng đỗ hay thêm dải phân cách có thể ảnh hưởng tới sinh hoạt và kinh doanh. Trước khi thuê hay mua, nên đến xem ở nhiều khung giờ và hỏi chính quyền phường về kế hoạch tổ chức giao thông khu vực.
