Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận gồm hai nhà máy Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 ở vùng ven biển Ninh Thuận cũ, nay thuộc tỉnh Khánh Hoà; Quốc hội thông qua chủ trương năm 2009, quyết định dừng năm 2016, và ngày 30/11/2024 thông qua nghị quyết tiếp tục thực hiện dự án theo thông tin công bố. Sau quyết định năm 2024, các bước chuẩn bị như hợp tác với đối tác nước ngoài, cơ chế đặc biệt, sửa luật và đào tạo nhân lực được triển khai lại.
Bài viết trình bày trung tính: dự án nằm ở đâu, đã đi qua những mốc nào, vì sao dừng và vì sao tiếp tục theo lý do được công bố, những bước còn phía trước, người dân trong vùng dự án đã trải qua gì và nên theo dõi thông tin ở đâu. Bài không bàn ưu nhược của điện hạt nhân nói chung, không đưa ra dự đoán về rủi ro hay lợi ích ngoài những gì đã được công bố.
Các mốc chính của dự án theo thông tin công bố
Bảng dưới gom những mốc đã được công bố rộng rãi. Các mốc sau năm 2025 là kế hoạch, có thể điều chỉnh.
| Thời điểm | Sự kiện | Ghi chú |
|---|---|---|
| Năm 2009 | Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư dự án điện hạt nhân Ninh Thuận | Gồm hai nhà máy, mỗi nhà máy nhiều tổ máy |
| Giai đoạn 2010–2015 | Khảo sát địa điểm, hợp tác với đối tác Nga cho Ninh Thuận 1 và Nhật Bản cho Ninh Thuận 2, gửi người đi đào tạo | Một phần dân cư trong vùng dự án đã được chuẩn bị tái định cư |
| Tháng 11/2016 | Quốc hội quyết định dừng dự án | Lý do được nêu chủ yếu là điều kiện kinh tế, giá các nguồn điện khác thời điểm đó |
| Ngày 30/11/2024 | Quốc hội thông qua nghị quyết tiếp tục thực hiện dự án | Gắn với nhu cầu điện tăng và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 |
| Năm 2025 | Ban hành cơ chế đặc biệt cho dự án, sửa Luật Năng lượng nguyên tử, bàn thoả thuận với đối tác | Theo thông tin công bố; chi tiết tra văn bản chính thức |
| Sau năm 2025 | Khảo sát, thiết kế, cấp phép địa điểm và xây dựng | Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, điện hạt nhân được đặt vào giai đoạn 2030–2035 |
Các mốc vận hành cụ thể phụ thuộc vào đàm phán với đối tác, thẩm định an toàn và tiến độ xây dựng; nên đọc như kế hoạch, không như cam kết.
Hai địa điểm ven biển và lý do chọn
Ninh Thuận 1 được đặt ở khu vực Phước Dinh, phía nam tỉnh Ninh Thuận cũ; Ninh Thuận 2 ở khu vực Vĩnh Hải, phía bắc, gần vịnh Vĩnh Hy. Sau khi bỏ cấp huyện và sắp xếp xã năm 2025, các địa danh này được tổ chức lại theo tên xã mới trong tỉnh Khánh Hoà, nhưng tên dự án vẫn giữ là Ninh Thuận 1, Ninh Thuận 2.
Địa điểm cho nhà máy điện hạt nhân phải qua khảo sát rất kỹ về địa chất, động đất, sóng thần, nguồn nước làm mát, mật độ dân cư và khả năng sơ tán. Vùng ven biển Ninh Thuận cũ được chọn trong giai đoạn trước năm 2016 sau quá trình khảo sát có sự tham gia của chuyên gia nước ngoài, theo thông tin công bố. Khi dự án được tiếp tục, việc đánh giá lại hồ sơ địa điểm theo yêu cầu hiện hành là bước được nhắc tới.
Vùng này khô hạn, ít mưa, dân cư ven biển sống bằng đánh bắt, nuôi trồng, làm muối, trồng nho, chăn nuôi dê cừu. Cũng là vùng có nhiều dự án điện mặt trời, điện gió xây trong những năm trước đó, và có hồ thuỷ lợi quan trọng. Một dự án điện hạt nhân sẽ thay đổi đáng kể cơ cấu kinh tế, hạ tầng và đời sống ở đây.
Vì sao dừng, vì sao tiếp tục: lý do theo thông tin công bố
Năm 2016, Chính phủ trình và Quốc hội quyết định dừng dự án. Lý do được nêu tập trung vào điều kiện kinh tế: nhu cầu điện tăng chậm hơn dự báo trước đó, giá các nguồn điện khác ở thời điểm đó cạnh tranh hơn, ngân sách và nợ công cần được ưu tiên cho việc khác. Chính phủ cũng nêu rằng quyết định dừng không phải vì lo ngại công nghệ.
Năm 2024, bối cảnh được mô tả khác: nhu cầu điện tăng nhanh, hệ thống từng thiếu điện năm 2023, Việt Nam cam kết tại COP26 năm 2021 đưa phát thải ròng về 0 vào năm 2050 nên cần nguồn điện chạy nền ổn định, ít phát thải. Điện hạt nhân được đưa trở lại như một trong các lựa chọn cho mục tiêu đó.
Bài viết dừng ở việc nêu lý do đã công bố. Tranh luận về chi phí, an toàn, chất thải phóng xạ, lựa chọn công nghệ là những chủ đề chuyên môn rộng, có nhiều quan điểm khác nhau; bạn nên đọc tài liệu của cơ quan quản lý an toàn bức xạ và hạt nhân cùng các tổ chức chuyên môn quốc tế nếu muốn đi sâu.
Vị trí của điện hạt nhân trong lưới điện Nam Trung Bộ
Vùng ven biển Ninh Thuận cũ và Bình Thuận cũ là nơi tập trung nhiều dự án điện mặt trời, điện gió nhất cả nước trong những năm gần đây. Đặc điểm của hai nguồn này là phát theo thời tiết: giữa trưa nắng thì dư, tối và ngày nhiều mây thì thiếu. Hệ thống vì vậy cần thêm những nguồn chạy ổn định quanh năm, hoặc có khả năng điều chỉnh nhanh, để giữ cân bằng.
Điện hạt nhân thuộc nhóm nguồn chạy nền: một khi đã vận hành, tổ máy thường chạy liên tục ở công suất cao trong thời gian dài, ít thay đổi theo giờ. Trong cùng vùng còn có dự án thuỷ điện tích năng, loại nguồn có thể bơm nước lên hồ trên khi dư điện và phát điện khi thiếu. Đặt các loại nguồn khác nhau cạnh nhau là một cách để lưới vùng ổn định hơn, theo cách giải thích của các cơ quan quy hoạch điện.
Muốn đưa điện từ đây đi các trung tâm phụ tải lớn như TP.HCM, Đông Nam Bộ hay ra Bắc, vùng này cần các đường dây truyền tải và trạm biến áp đủ năng lực. Quy hoạch phát triển lưới vì vậy được làm song song với kế hoạch các nhà máy. Khi đọc tin về các trạm 500 kV mới ở Khánh Hoà và Lâm Đồng, bạn có thể đặt chúng vào bức tranh này: nguồn mới chỉ có ích khi có đường ra.
Những bước còn phía trước theo cách một dự án hạt nhân thường đi
Khung pháp lý. Một dự án điện hạt nhân cần luật chuyên ngành về năng lượng nguyên tử, quy định về an toàn, an ninh, bồi thường thiệt hại hạt nhân, quản lý chất thải phóng xạ. Theo thông tin công bố, Luật Năng lượng nguyên tử được sửa đổi năm 2025 cùng các văn bản hướng dẫn.
Đối tác và công nghệ. Lựa chọn đối tác cung cấp công nghệ, nhiên liệu, đào tạo là quyết định lớn, đi kèm hiệp định giữa các chính phủ và hợp đồng thương mại.
Cấp phép địa điểm và thiết kế. Cơ quan quản lý an toàn hạt nhân trong nước thẩm định hồ sơ địa điểm, thiết kế, báo cáo an toàn, theo thông lệ quốc tế có tham khảo hướng dẫn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế.
Nhân lực. Đội ngũ vận hành, kỹ sư an toàn, cán bộ quản lý cần đào tạo nhiều năm, một phần ở nước ngoài, trước khi nhà máy vào vận hành.
Hạ tầng đi kèm. Đường giao thông chở thiết bị siêu trường siêu trọng, cảng nhập thiết bị, đường dây truyền tải, khu ở cho chuyên gia, hệ thống ứng phó sự cố và kế hoạch sơ tán đều phải chuẩn bị song song.
Xây dựng và vận hành thử. Giai đoạn xây dựng một tổ máy hạt nhân thường kéo dài nhiều năm, sau đó là chạy thử, nạp nhiên liệu, vận hành thương mại dưới giám sát chặt.
Tác động lên vùng dự án và vùng xung quanh
Người dân trong vùng dự án là nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất. Trước năm 2016, một phần dân cư đã được chuẩn bị di dời và tái định cư; khi dự án dừng, nhiều hộ sống trong trạng thái chờ, có nơi được điều chỉnh lại quy hoạch để ổn định đời sống. Khi dự án được tiếp tục, việc rà soát lại phương án bồi thường, tái định cư theo Luật Đất đai 2024 là việc chính quyền tỉnh phải làm, kèm đối thoại với người dân.
Sinh kế làm biển, làm muối, nuôi trồng gần địa điểm nhà máy sẽ thay đổi vì vùng nước quanh cửa lấy nước, cửa xả nước làm mát và vùng an toàn có giới hạn. Đổi lại, giai đoạn xây dựng kéo dài nhiều năm tạo nhu cầu lao động, dịch vụ, nhà ở rất lớn, và khi vận hành có đội ngũ kỹ thuật ổn định sinh sống tại chỗ.
Hạ tầng của vùng sẽ được nâng cấp: đường, cảng, điện, nước, bệnh viện, trường học cho gia đình chuyên gia. Mặt khác, quy hoạch vùng quanh nhà máy có giới hạn về mật độ dân cư và loại công trình, nên không phải nơi nào gần nhà máy cũng phát triển đô thị tự do.
Về thông tin, người dân có quyền được biết kế hoạch ứng phó sự cố, hệ thống quan trắc phóng xạ môi trường và cách tiếp nhận cảnh báo. Về đất đai, các tin đồn quanh dự án đã xuất hiện nhiều lần; trang này không dự báo giá và không khuyên mua bán.
Theo dõi tiến độ và đọc tin cho đúng
Với một dự án dài hạn và nhạy cảm, nên dựa vào nguồn chính thống, ghi ngày công bố của mỗi thông tin:
- Cổng thông tin điện tử Quốc hội và Chính phủ: nghị quyết, quyết định về dự án và cơ chế đặc biệt.
- Bộ Công Thương: quy hoạch điện, vai trò điện hạt nhân trong cơ cấu nguồn.
- Bộ Khoa học và Công nghệ cùng cơ quan quản lý an toàn bức xạ và hạt nhân: luật, quy chuẩn an toàn, cấp phép.
- Uỷ ban nhân dân tỉnh Khánh Hoà và chính quyền các xã vùng dự án: quy hoạch, thu hồi đất, tái định cư, đối thoại với dân.
- Thông cáo của chủ đầu tư được giao theo quyết định của Chính phủ.
Tin về điện hạt nhân thường dễ bị đẩy về một trong hai cực: hoặc quá lo ngại, hoặc quá lạc quan. Đọc văn bản gốc và thông tin của cơ quan chuyên môn giúp bạn có bức tranh cân bằng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Điện hạt nhân Ninh Thuận nay thuộc tỉnh nào?
Từ năm 2025, Ninh Thuận cũ hợp nhất vào tỉnh Khánh Hoà, nên hai địa điểm Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 thuộc tỉnh Khánh Hoà. Tên dự án vẫn giữ là điện hạt nhân Ninh Thuận như đã được Quốc hội quyết định.
Vì sao dự án bị dừng năm 2016?
Theo thông tin công bố, lý do chính là điều kiện kinh tế lúc đó: nhu cầu điện tăng chậm hơn dự báo, giá các nguồn khác cạnh tranh hơn và áp lực ngân sách. Chính phủ cho biết quyết định dừng không phải vì lo ngại về công nghệ hay an toàn.
Khi nào nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận vận hành?
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh công bố năm 2025, điện hạt nhân được đặt vào giai đoạn 2030–2035. Mốc vận hành thực tế phụ thuộc đàm phán với đối tác, thẩm định an toàn và thi công; nên coi là kế hoạch và theo dõi cập nhật.
Người dân trong vùng dự án trước đây đã di dời chưa?
Trước năm 2016, một phần dân cư đã được chuẩn bị và thực hiện tái định cư. Khi dự án dừng, có điều chỉnh để ổn định đời sống. Sau quyết định tiếp tục năm 2024, phương án bồi thường, tái định cư được rà soát lại theo luật hiện hành, niêm yết tại địa phương.
Ai giám sát an toàn của nhà máy điện hạt nhân?
Cơ quan quản lý an toàn bức xạ và hạt nhân trong nước chịu trách nhiệm cấp phép, giám sát theo luật về năng lượng nguyên tử. Việt Nam là thành viên Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế và tham khảo các hướng dẫn an toàn của tổ chức này.
Ở xa vài chục cây số có bị ảnh hưởng gì không?
Trong vận hành bình thường, nhà máy phải tuân thủ giới hạn phát thải phóng xạ rất chặt và có quan trắc môi trường. Phạm vi các vùng kế hoạch ứng phó sự cố được xác định trong hồ sơ cấp phép; người dân nên tìm hiểu thông tin chính thức khi được công bố.
