Nhơn Trạch 3 và Nhơn Trạch 4 là hai nhà máy điện chạy bằng khí thiên nhiên hoá lỏng (LNG) ở trung tâm điện lực Nhơn Trạch, Đồng Nai, với tổng công suất khoảng 1.600 MW theo thông tin công bố, do Tổng công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam làm chủ đầu tư; nhiên liệu lấy từ kho cảng LNG Thị Vải ở vùng Phú Mỹ, Bà Rịa – Vũng Tàu cũ (nay thuộc TP.HCM), kho LNG đầu tiên của Việt Nam, hoàn thành giai đoạn đầu và đón chuyến tàu LNG đầu tiên năm 2023 theo thông tin công bố. Hai đầu này tạo thành chuỗi điện khí LNG đầu tiên trong nước, từ cảng nhập khí tới nhà máy điện.
Bài viết giải thích vì sao Việt Nam phải nhập LNG, chuỗi khí – điện ở đây gồm những mắt xích nào, vai trò của hai nhà máy trong lưới điện miền Nam, những điểm còn được bàn như giá và sản lượng cam kết, tác động lên vùng Nhơn Trạch – Phú Mỹ, và cách theo dõi tiến độ. Bài không đưa ra số liệu giá điện hay giá khí.
Vì sao phải nhập khí hoá lỏng
Các nhà máy điện khí ở Đông Nam Bộ, như cụm Phú Mỹ, Nhơn Trạch 1 và 2, Bà Rịa, lâu nay dùng khí khai thác từ các mỏ ngoài khơi bể Cửu Long, Nam Côn Sơn, dẫn vào bờ bằng đường ống. Theo thông tin công bố của ngành dầu khí, sản lượng từ các mỏ cũ đang suy giảm dần, trong khi các mỏ mới cần thời gian dài để phát triển. Nếu không có nguồn bổ sung, các nhà máy điện khí sẽ thiếu nhiên liệu.
LNG là khí thiên nhiên được làm lạnh tới khoảng âm 160 độ C để chuyển sang thể lỏng, giảm thể tích hàng trăm lần, chở bằng tàu chuyên dụng từ nước khác về. Tại kho cảng, LNG được chứa trong bồn cách nhiệt, rồi tái hoá khí và đưa vào đường ống tới khách hàng. Nhập LNG giúp có thêm nguồn khí không phụ thuộc vào mỏ trong nước, nhưng giá theo thị trường quốc tế và chịu biến động.
Trong Quy hoạch điện VIII, điện khí LNG được xác định là một nhóm nguồn quan trọng trong giai đoạn chuyển từ than sang năng lượng sạch hơn, vì phát thải thấp hơn nhiệt điện than và có thể chạy ổn định, điều chỉnh khá linh hoạt. Nhơn Trạch 3 và 4 là cặp dự án đầu tiên trong nhóm này đi tới giai đoạn xây dựng và chuẩn bị vận hành.
Các mắt xích của chuỗi LNG Thị Vải – Nhơn Trạch
Chuỗi khí – điện gồm nhiều mắt xích do các đơn vị khác nhau đầu tư. Bảng dưới mô tả theo thông tin đã công bố.
| Mắt xích | Ở đâu | Làm gì |
|---|---|---|
| Tàu chở LNG | Tuyến biển quốc tế vào sông Thị Vải | Chở khí hoá lỏng từ các nước xuất khẩu về |
| Kho cảng LNG Thị Vải | Vùng Phú Mỹ, Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, nay thuộc TP.HCM | Nhận LNG, chứa trong bồn, tái hoá khí; công suất giai đoạn đầu khoảng 1 triệu tấn mỗi năm theo thông tin công bố |
| Đường ống dẫn khí | Từ kho cảng tới các hộ tiêu thụ | Đưa khí sau tái hoá tới nhà máy điện và khách hàng công nghiệp |
| Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4 | Trung tâm điện lực Nhơn Trạch, Đồng Nai | Đốt khí trong tuabin khí chu trình hỗn hợp để phát điện |
| Lưới truyền tải | Trạm biến áp và đường dây khu vực | Đưa điện vào lưới miền Nam, phục vụ TP.HCM và Đông Nam Bộ |
Mỗi mắt xích có hợp đồng riêng: mua LNG, thuê dịch vụ kho, mua khí, mua bán điện. Một mắt xích chậm có thể làm cả chuỗi chưa vận hành được dù các phần khác đã xong.
Trung tâm điện lực Nhơn Trạch: từ khí trong nước tới khí nhập khẩu
Trung tâm điện lực Nhơn Trạch nằm ở vùng ven sông phía đông nam Đồng Nai, đối diện TP.HCM qua sông Đồng Nai và sông Nhà Bè. Hai nhà máy đầu tiên, Nhơn Trạch 1 và Nhơn Trạch 2, vận hành từ cuối thập niên 2000 và đầu thập niên 2010 theo thông tin công bố, dùng khí từ các mỏ ngoài khơi Đông Nam Bộ dẫn về bằng đường ống qua vùng Phú Mỹ.
Vị trí này được chọn vì ba lý do: gần trung tâm phụ tải TP.HCM, gần đường ống khí đã có, và có sông lớn để lấy nước làm mát, vận chuyển thiết bị nặng bằng đường thuỷ. Khi quyết định làm thêm hai nhà máy dùng LNG, việc đặt chúng trong cùng trung tâm điện lực giúp dùng chung một phần hạ tầng: đường vào, cảng sông, trạm biến áp, đường dây đấu nối, đội ngũ vận hành có kinh nghiệm.
Vì vậy, Nhơn Trạch 3 và 4 có thể coi là bước chuyển của cả cụm: từ chỗ phụ thuộc hoàn toàn vào khí trong nước sang dùng khí nhập khẩu. Nếu chuỗi này vận hành ổn định, mô hình kho LNG ven biển cấp khí cho nhà máy điện gần đó có thể được nhân rộng ở các vùng khác theo quy hoạch, như một số dự án điện khí LNG ở miền Bắc và miền Trung đã có tên trong Quy hoạch điện VIII.
Hai nhà máy làm gì cho lưới điện miền Nam
Nhơn Trạch nằm ngay phía đông TP.HCM, cách trung tâm phụ tải lớn nhất cả nước không xa. Điện phát ra ở đây đi quãng ngắn tới nơi dùng, ít tổn thất, ít phụ thuộc đường dây liên vùng. Theo thông tin công bố, tổ hợp hai nhà máy dùng công nghệ tuabin khí chu trình hỗn hợp, loại công nghệ có hiệu suất cao trong nhóm nhiệt điện.
Điện khí có thể khởi động và thay đổi công suất nhanh hơn nhiệt điện than, nên phù hợp để hỗ trợ khi điện mặt trời giảm vào chiều tối, hoặc khi cần bù cho nguồn khác bị dừng. Trong hệ thống có ngày càng nhiều năng lượng tái tạo, vai trò này được nhấn mạnh.
Hai nhà máy mới cũng giúp bù phần thiếu hụt khi các nhà máy điện khí cũ ở Đông Nam Bộ dần thiếu khí trong nước. Tuy vậy, chúng không thay thế ngay các nhà máy cũ; các nguồn sẽ cùng tồn tại, và tỷ lệ huy động phụ thuộc vào giá và nhu cầu từng thời điểm.
Những điểm còn được bàn quanh điện khí LNG
Điểm được nhắc nhiều nhất là giá. Giá LNG nhập khẩu theo thị trường thế giới, có thời điểm biến động mạnh, nên giá thành điện khí LNG thường cao hơn nhiều nguồn khác. Khi giá cao, đơn vị điều độ có thể huy động ít hơn, khiến nhà máy chạy dưới công suất thiết kế và khó thu hồi vốn.
Điểm thứ hai là sản lượng điện cam kết trong hợp đồng mua bán điện: bên bán muốn có cam kết mua một lượng điện nhất định mỗi năm để bảo đảm trả nợ vay, bên mua muốn linh hoạt. Đàm phán điều khoản này là một trong những bước mất thời gian ở các dự án điện khí LNG, theo thông tin công bố. Luật Điện lực 2024 và các văn bản hướng dẫn sau đó có nội dung về cơ chế cho nhóm dự án này; chi tiết cần tra bản hiện hành.
Điểm thứ ba là an ninh nguồn cung: phụ thuộc nhập khẩu nghĩa là phụ thuộc vào hợp đồng dài hạn, tuyến vận chuyển và tình hình địa chính trị. Đa dạng nguồn mua, hợp đồng dài hạn kết hợp mua giao ngay là những cách các nước thường dùng.
Bài viết không bình luận đúng sai của các lựa chọn này, chỉ nêu để bạn hiểu vì sao tin về điện khí LNG thường xoay quanh giá, hợp đồng và tiến độ đàm phán, chứ không chỉ quanh chuyện xây dựng.
Tác động lên vùng Nhơn Trạch và Phú Mỹ
Nhơn Trạch và Phú Mỹ là hai vùng công nghiệp nằm hai bên sông Thị Vải, Lòng Tàu, với nhiều khu công nghiệp, cảng, nhà máy điện có từ trước. Hai dự án LNG không làm thay đổi bản chất công nghiệp của vùng, mà làm dày thêm cụm năng lượng ở đây. Đất cho nhà máy điện nằm trong trung tâm điện lực đã quy hoạch từ trước, nên số hộ phải di dời không nhiều.
Giai đoạn xây dựng thu hút hàng nghìn công nhân, kỹ sư, kéo theo nhu cầu nhà trọ, ăn uống, vận chuyển. Khi vận hành, số người làm trực tiếp ít, chủ yếu là kỹ thuật viên vận hành, bảo dưỡng.
Về môi trường, nhà máy điện khí lấy nước sông làm mát và xả nước ấm ra lại sông, nên nhiệt độ nước ở khu vực cửa xả được quan trắc theo quy định. Kho LNG có quy định nghiêm ngặt về an toàn cháy nổ, vùng an toàn quanh bồn chứa và cầu cảng, cùng kế hoạch ứng phó sự cố phối hợp với địa phương. Người dân nghề sông, nghề cá trên sông Thị Vải cần biết các vùng hạn chế đi lại khi tàu LNG ra vào.
Về đất đai và nhà ở, vùng Nhơn Trạch còn chịu tác động của nhiều dự án hạ tầng lớn khác như vành đai, cầu, đường cao tốc, sân bay Long Thành; tác động riêng của nhà máy điện khó tách ra. Trang này không đưa ra nhận định giá.
Theo dõi tiến độ chuỗi LNG ở đâu
Những nguồn chính thống nên tra khi bạn cần kiểm thông tin:
- Thông cáo của Tổng công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam: tiến độ xây dựng, chạy thử, vận hành thương mại Nhơn Trạch 3 và 4.
- Thông cáo của Tổng công ty Khí Việt Nam: hoạt động kho cảng LNG Thị Vải, các chuyến tàu nhập, khách hàng mua khí.
- Bộ Công Thương: quy hoạch điện, cơ chế cho điện khí LNG, phê duyệt hợp đồng mua bán điện mẫu.
- Đơn vị điều độ hệ thống điện quốc gia: thông tin huy động nguồn, cung ứng điện mùa khô.
- Uỷ ban nhân dân tỉnh Đồng Nai, TP.HCM và các xã, phường quanh nhà máy: quy định an toàn, phản ánh môi trường.
Với các mốc như “hoà lưới lần đầu”, “vận hành thương mại”, hãy đọc kỹ: một nhà máy có thể đã phát điện thử nhưng chưa ký xong hợp đồng mua bán điện dài hạn.
Câu hỏi thường gặp
Nhơn Trạch 3 và 4 khác Nhơn Trạch 1 và 2 thế nào?
Nhơn Trạch 1 và 2 vận hành từ trước và dùng khí khai thác trong nước qua đường ống. Nhơn Trạch 3 và 4 là hai nhà máy mới dùng khí thiên nhiên hoá lỏng nhập khẩu qua kho cảng LNG Thị Vải, với tổng công suất khoảng 1.600 MW theo thông tin công bố.
Kho LNG Thị Vải ở đâu?
Kho nằm ở vùng Phú Mỹ, bên sông Thị Vải, thuộc Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, từ năm 2025 thuộc TP.HCM sau sắp xếp. Đây là kho cảng LNG đầu tiên của Việt Nam, đón chuyến tàu LNG đầu tiên năm 2023 theo thông tin công bố.
Vì sao điện khí LNG đắt hơn điện than?
Giá LNG nhập khẩu theo thị trường quốc tế, cộng chi phí hoá lỏng, vận chuyển, lưu kho, tái hoá khí. Vì vậy giá thành điện thường cao hơn nhiều nguồn khác, đổi lại phát thải thấp hơn nhiệt điện than và vận hành linh hoạt hơn.
Nhà máy điện khí có ảnh hưởng tới nước sông không?
Nhà máy lấy nước sông để làm mát và xả nước ấm trở lại, nên nhiệt độ và chất lượng nước tại cửa xả phải được quan trắc theo quy định môi trường. Kết quả quan trắc công khai có thể hỏi tại cơ quan quản lý môi trường của tỉnh.
Sống gần kho LNG có nguy hiểm không?
Kho LNG được thiết kế, vận hành theo quy chuẩn an toàn nghiêm ngặt, có vùng an toàn và kế hoạch ứng phó sự cố phối hợp với địa phương. Người dân nên biết kênh nhận cảnh báo và quy định đi lại trên sông khi có tàu LNG cập cảng.
Chuỗi LNG này có làm giá điện hộ gia đình tăng ngay không?
Giá điện bán lẻ do Nhà nước quy định theo cơ chế riêng, tính trên chi phí của toàn hệ thống, không thay đổi trực tiếp theo một nhà máy. Tỷ trọng điện khí LNG tăng dần có thể ảnh hưởng chi phí chung theo thời gian.
