Để xây Cảng hàng không quốc tế Long Thành ở Đồng Nai, một dự án quan trọng quốc gia rộng khoảng 5.000 ha theo thông tin công bố, Nhà nước thu hồi đất của hàng nghìn hộ dân và bố trí phần lớn các hộ đủ điều kiện về khu tái định cư Lộc An – Bình Sơn, được quy hoạch như một khu dân cư mới có trường học, trạm y tế, chợ và nhà văn hoá. Việc thu hồi đất, bồi thường, tái định cư được tách thành một dự án thành phần riêng, giao tỉnh Đồng Nai thực hiện.
Bài viết không bàn lại vì sao tách giải phóng mặt bằng thành dự án riêng, phần đó các trang kiến thức hạ tầng đã giải thích. Ở đây là chuyện của chính những người nhường đất: khu tái định cư được làm ra sao, sinh kế đổi thế nào, và những gì một trường hợp lớn như Long Thành gợi ý cho người dân ở các vùng dự án khác.
Quy mô của việc nhường đất
Vùng đất làm sân bay vốn là vùng nông nghiệp và dân cư nông thôn ở khu vực Long Thành cũ, nhiều hộ sống bằng cây cao su, cây điều, cây ăn trái và chăn nuôi. Phần lớn diện tích được thu hồi một lần cho cả dự án, dù sân bay được xây theo nhiều giai đoạn. Cách làm này giúp có mặt bằng sạch cho cả quy hoạch lâu dài, tránh việc dân phải di dời nhiều lần.
Với người dân, thu hồi một lần cũng có nghĩa là cả làng, cả xóm cùng chuyển đi trong một khoảng thời gian ngắn. Những mối quan hệ hàng xóm, họ hàng, nhà thờ họ, mồ mả, ruộng vườn gắn bó nhiều đời đều phải tính lại. Việc di dời mồ mả là phần nhạy cảm, được địa phương tổ chức thành các khu nghĩa trang riêng.
Theo thông tin công bố trong các năm triển khai, phần lớn mặt bằng được bàn giao cho chủ đầu tư sân bay trước khi khởi công các gói thầu chính. Những hộ còn vướng mắc được xử lý theo từng trường hợp. Chi tiết số hộ, số tiền bồi thường bạn nên tra báo cáo của UBND tỉnh Đồng Nai, vì con số thay đổi qua các đợt.
Khu tái định cư Lộc An – Bình Sơn được làm như thế nào
Làm hạ tầng trước, đưa dân về sau. Khu tái định cư được xây đường, điện, nước, thoát nước, trường học, trạm y tế, chợ trước khi bố trí lô cho dân. Đây là yêu cầu được nhấn mạnh trong các chỉ đạo của trung ương với dự án này.
Tên gọi theo địa danh cũ. Lộc An và Bình Sơn là tên hai xã cũ ở Long Thành. Sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, khu tái định cư thuộc xã mới của tỉnh Đồng Nai; tên khu vẫn giữ như trong dự án.
Bố trí theo cộng đồng. Theo hướng đã công bố, các hộ cùng xóm cũ được ưu tiên bố trí gần nhau để giữ quan hệ cộng đồng. Bốc thăm lô đất là cách làm phổ biến để công bằng giữa các hộ cùng điều kiện.
Tự xây nhà trên lô được giao. Phần lớn hộ nhận lô đất và tự xây nhà theo thiết kế mẫu hoặc quy định về chiều cao, khoảng lùi. Khoảng thời gian từ khi nhận đất tới khi dọn vào ở là giai đoạn nhiều hộ phải thuê nhà tạm.
Công trình công cộng đi kèm. Trường các cấp, trạm y tế, chợ, nhà văn hoá được xây trong khu. Việc các công trình này có hoạt động đủ ngay khi dân về hay không là điều được báo chí địa phương theo dõi.
Sinh kế: khó nhất sau khi có nhà mới
Nhà mới thường khang trang hơn nhà cũ, nhưng điều nhiều hộ lo nhất là kế sinh nhai. Người trước đây sống bằng vườn cây, ruộng nương nay ở trên một lô đất ở, không còn đất sản xuất. Khoản tiền bồi thường đất nông nghiệp lớn trong một lần, nếu không có kế hoạch, dễ bị tiêu vào xây nhà, mua sắm, và sau vài năm không còn nguồn thu ổn định.
Chính quyền tỉnh triển khai các chương trình đào tạo nghề, giới thiệu việc làm, hỗ trợ chuyển đổi nghề theo chính sách bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất. Sân bay và các dự án quanh sân bay về lâu dài cần nhiều lao động, từ xây dựng tới dịch vụ hàng không, hậu cần. Tuy vậy, có độ lệch giữa kỹ năng lao động nông nghiệp lớn tuổi và yêu cầu của các vị trí này.
Nhóm thích nghi nhanh thường là người trẻ, chịu học nghề mới, và các hộ mở dịch vụ nhỏ phục vụ công nhân công trường như nhà trọ, quán ăn, sửa xe, tạp hoá. Nhóm khó khăn hơn là người lớn tuổi, chỉ quen làm vườn, và các hộ có ít đất nên tiền bồi thường không nhiều.
Những thay đổi người tái định cư thường gặp
Tổng hợp theo hướng trung tính từ kinh nghiệm của Long Thành và nhiều dự án lớn khác:
| Khía cạnh | Trước khi nhường đất | Sau khi về khu tái định cư |
|---|---|---|
| Nhà ở | Nhà vườn, nhiều thế hệ, đất rộng | Nhà phố trên lô nhỏ hơn, hạ tầng đồng bộ hơn |
| Thu nhập | Từ vườn cây, chăn nuôi | Phải tìm nghề mới, làm thuê, dịch vụ |
| Dịch vụ công | Trường, trạm y tế ở xa | Trường, trạm y tế trong khu |
| Quan hệ cộng đồng | Xóm cũ gắn bó | Cố gắng giữ theo xóm, nhưng xáo trộn |
| Tài chính hộ | Tài sản chủ yếu là đất | Tiền mặt bồi thường, cần quản lý cẩn thận |
Bảng này không đánh giá tốt hay xấu, mà giúp bạn thấy những điểm cần chuẩn bị nếu chính mình đang ở trong vùng một dự án lớn sắp thu hồi đất.
Một điểm hay bị bỏ qua là chi phí sống thay đổi. Ở khu tái định cư, tiền điện, nước, rác, đi lại có thể cao hơn khi còn ở nhà vườn tự trồng tự ăn. Những khoản nhỏ này cộng lại đáng kể với hộ mất nguồn thu từ vườn.
Tác động khu vực: vùng quanh sân bay đổi nhịp
Quanh vùng dự án, những năm thi công kéo theo lượng lớn công nhân, kỹ sư, xe chở vật liệu. Dịch vụ lưu trú, ăn uống, vật liệu xây dựng tăng nhu cầu. Đường giao thông địa phương chịu tải nặng hơn, có đoạn xuống cấp vì xe tải. Đây là đặc điểm chung của mọi công trường lớn kéo dài nhiều năm.
Về hạ tầng kết nối, sân bay đi kèm các tuyến như cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây hiện hữu, Vành đai 3 TP.HCM, cao tốc Biên Hoà – Vũng Tàu, và tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành ở mức chủ trương. Các tuyến này làm thay đổi khả năng tiếp cận của cả vùng phía nam Đồng Nai, không chỉ khu tái định cư.
Về đất đai, tin về sân bay đã khiến khu vực xung quanh được nhắc nhiều trên thị trường trong nhiều năm. Trang không nêu hay dự báo giá. Điều nên biết là đất trong vùng quy hoạch hàng không, vùng tĩnh không và vùng tiếng ồn có các ràng buộc riêng về chiều cao công trình và mục đích sử dụng, cần kiểm tra trước mọi giao dịch.
Nếu bạn đang ở trong vùng một dự án lớn sắp thu hồi đất
Từ kinh nghiệm của Long Thành, người có đất trong vùng dự án lớn có thể chuẩn bị theo các bước:
- Giữ đầy đủ giấy tờ về đất, nhà, tài sản trên đất, kể cả biên lai thuế cũ, giấy tờ mua bán tay, ảnh chụp hiện trạng.
- Có mặt khi kiểm đếm, đọc kỹ biên bản trước khi ký, ghi ý kiến nếu không đồng ý với số liệu.
- Đọc kỹ phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi được niêm yết; góp ý hoặc khiếu nại trong thời hạn quy định.
- Hỏi rõ điều kiện được bố trí tái định cư, vị trí, cách bốc thăm, thời điểm giao lô và hỗ trợ thuê nhà tạm.
- Lập kế hoạch dùng tiền bồi thường: phần xây nhà, phần cho học nghề, phần dự phòng, trước khi nhận tiền.
- Đăng ký các chương trình đào tạo nghề, giới thiệu việc làm mà địa phương mở cho người bị thu hồi đất.
Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hiện hành nằm trong Luật Đất đai 2024 và văn bản hướng dẫn. Mức cụ thể do UBND tỉnh quy định cho từng thời kỳ; bạn nên hỏi hội đồng bồi thường của dự án.
Theo dõi tiến độ sân bay và đọc tin cho đúng
Tin về sân bay Long Thành xuất hiện dày đặc, từ tiến độ nhà ga, đường băng tới các tuyến kết nối. Với người dân vùng tái định cư, những tin đáng theo dõi nhất là về việc làm, hạ tầng khu dân cư và các tuyến đường địa phương. Nguồn đáng tin gồm Cổng thông tin điện tử Chính phủ, Bộ Xây dựng, UBND tỉnh Đồng Nai, ban quản lý dự án và chủ đầu tư sân bay.
Mốc khai thác sân bay đã được điều chỉnh qua nhiều lần công bố. Bài này dựa vào thông tin tới giữa năm 2026, nên không khẳng định tình trạng tại thời điểm bạn đọc. Khi gặp tin “sân bay sắp khai thác”, bạn nên xem đó là khai thác thử, khai thác thương mại hay mới là hoàn thành một hạng mục.
Với các thông tin về chính sách cho người tái định cư như hỗ trợ học nghề, bảo hiểm, ưu tiên tuyển dụng, nguồn gần nhất là UBND xã nơi khu tái định cư đặt và các sở của tỉnh Đồng Nai. Những thông báo này thường được niêm yết tại trụ sở xã, nhà văn hoá khu dân cư và đăng trên trang thông tin của tỉnh. Nếu thấy thông tin trên mạng nói về chế độ mới cho dân tái định cư, hãy hỏi lại xã trước khi làm hồ sơ hay nộp bất kỳ khoản tiền nào cho người tự xưng là trung gian.
Câu hỏi thường gặp
Khu tái định cư Lộc An – Bình Sơn dành cho ai?
Dành cho các hộ có đất bị thu hồi để làm sân bay Long Thành và đủ điều kiện được bố trí tái định cư theo phương án được duyệt. Việc giao lô theo thứ tự, bốc thăm và quy định của tỉnh Đồng Nai.
Sau sắp xếp hành chính năm 2025, khu tái định cư thuộc đâu?
Khu vẫn thuộc tỉnh Đồng Nai, nằm trên địa bàn xã mới được hình thành sau sắp xếp. Tên Lộc An – Bình Sơn là tên dự án, giữ nguyên trong các văn bản liên quan.
Người bị thu hồi đất có được ưu tiên việc làm ở sân bay không?
Tỉnh và chủ đầu tư có các chương trình đào tạo, giới thiệu việc làm cho người dân vùng dự án. Ưu tiên cụ thể tuỳ từng đợt tuyển và yêu cầu vị trí; bạn nên đăng ký qua xã và trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh.
Tiền bồi thường đất nông nghiệp nên dùng thế nào?
Đây là quyết định của từng gia đình. Kinh nghiệm từ nhiều dự án cho thấy nên tách phần xây nhà, phần đầu tư học nghề hoặc sinh kế, và phần dự phòng, tránh dồn hết vào tài sản tiêu dùng.
Đất gần sân bay có bị hạn chế xây dựng không?
Có thể, do yêu cầu tĩnh không về chiều cao công trình và vùng ảnh hưởng tiếng ồn. Bạn nên hỏi cơ quan quản lý quy hoạch và xây dựng của tỉnh trước khi xây hay giao dịch.
Muốn khiếu nại về bồi thường thì làm thế nào?
Bạn gửi đơn tới cơ quan đã ra quyết định, kèm giấy tờ và lý do cụ thể, trong thời hạn luật định. Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết, có thể khiếu nại tiếp hoặc khởi kiện theo quy định.